Allemaal aan de tijgerfilosofie?

Amy Chua, de gevierde en verguisde Chinees-Amerikaanse tijgermoeder, is opnieuw op het oorlogspad. Enkele jaren geleden schreef ze het boek "Battle Hymn of the Tiger Mother". Dit boek, dat zich vooral richtte op Amerikaanse ouders die in hun zonen en dochters slechts te ontplooien prinsen en prinsesjes zien, leidde bij veel lezers tot acute stuiptrekkingen en hysterische afkeer van de auteur. Zozeer zelfs dat een (niet)lezer haar nieuwe boek "The Triple Package" ongelezen en in stukken gescheurd voorzien van een agressieve brief aan haar toezond. Chua was er ondersteboven van. Klaarblijkelijk was ze minder goed in staat om met kritiek op haar succes om te gaan dan dat ze van haar eigen kinderen verwachtte. Zelfs voor een tijgermoeder is niets menselijks vreemd.

Ik behoor niet tot de groep mensen die haar boek(en) heeft gelezen. Dat komt vooral omdat ik als vrijgezel niet in het bijzonder geïnteresseerd ben in opvoedingslectuur. Echt nauwkeurig oordelen over de inhoud kan ik dus niet, maar vooral over het eerste boek heeft al menig recensent uit de doeken gedaan wat de inhoud van haar visie is. Haar filosofie in beide boeken schijnt vooral neer te komen op een keihard eisen van excellentie; in het eerste boek door de ouders ingezet, in het tweede boek door zich uitzonderlijk voelende, gedisciplineerde maar tevens sterk onzekere etnische groepen.

Een deugdelijke recensie van haar boeken door mij zit er dus niet in, maar als rechtgeaarde Nederlander heb ik overal een oordeel over, dus ook over haar visie. Misschien is het woord "oordeel" niet helemaal terecht. Enerzijds vraag ik me af wat ik vind van het wereldbeeld van Chua, anderzijds lijkt het me goed na te denken over de juistheid van haar wereldbeeld, ongeacht mijn eigen opvattingen.

Chua gaat uit van een keiharde samenleving die geen genade kent met "under-performers" en "underachievers". Daarom wilde Chua haar kinderen klaarstomen voor de overlevingstocht in die barre leefomgeving. Het is de vraag of de koppeling zo eenzijdig is. Waar komt die snoeiharde prestatiemaatschappij eigenlijk vandaan? Schept die maatschappij ons of hebben we die zelf geschapen? Is het laatste niet het meest voor de hand liggende? Als dat het geval is, kunnen we hem ook weer zelf ontmantelen. Misschien moeten we onze kinderen veel meer empathisch opvoeden, hen de noodzaak laten inzien van compassie, samenleven en de hand naar elkaar uitsteken in plaats van het elkaar de loef afsteken.
Daarmee zou de weg naar succesvolle kinderen wel eens uit kunnen komen bij de nieuwe oorzaak in plaats van het oude gevolg dat Chua tracht te apaiseren.
Ik besef echter ook dat dit een persoonlijke keuze is met net zoveel mitsen en maren als het wereld- en opvoedingsmodel van Amy Chua.

De tweede bedenking plaats ik niet zozeer bij de wenselijkheid maar bij de juistheid van haar wereldvisie. Chu gelooft in de meritocratie, dunkt me. Dat is niet verwonderlijk. Onze maatschappij wordt meestal beschreven in termen van succes door prestaties en verworven gezag en rijkdom door excellentie in woorden en daden.
Maar is dat wel zo? Op dit moment is er een levendige discussie gaande over de juistheid van dit principe. De groeiende consensus is dat onze samenleving steeds minder een meritocratie en steeds meer een plutocratie aan het worden is. In die samenleving is niet wat je kunt en doet maar wat je hebt doorslaggevend bij je levenssucces. In toenemende mate is dat bezit niet meer zelf met hard werken en presteren verdiend, maar van voorvaderen geërfd.
Omdat vermogen uit kapitaal al een paar honderd jaar harder groeit dan inkomen uit werk wordt de kloof tussen vermogenden en niet-bezitters steeds groter. De samenleving is langzaam aan het verworden tot een rijke, niet-werkende elite met daaromheen een grote groep in armoe levende, weliswaar hooggeschoolde arbeiders die hen voorzien van alles wat zij nodig hebben om hun levensstijl in stand te houden. Daarmee wordt de prestatiewerkers van Chua niet de maatschappelijke bovenlaag, maar de verliezer. Samen met iedere willekeurige "under-performer" of "underachiever"; is hij verenigd in dienst van de steenrijke, niet-werkende non-valeur.

Het is dus de maar vraag of Amy Chua de goede oplossing heeft gekozen voor haar kinderen. Als het tweede punt juist is - we zijn steeds minder een meritocratie en steeds meer een plutocratie- dan heeft ze waarschijnlijk op het verkeerde paard gegokt. Als daar het eerste punt bijkomt - de prestatiemaatschappij is geen oorzaak, maar een gevolg van keuzes - zou een empathische, niet op de prestatiemaatschappij gerichte opvoeding wel eens de een betere keuze kunnen zijn om tegen die plutocratie te vechten en zo de meritocratie alsnog een kans te geven.

Een ander idee is dat Amy Chua zo rijk wil worden van haar boeken dat haar kinderen nooit meer iets hoeven te presteren, evenmin als haar nageslacht. Chua laat zich over die mogelijkheid niet uit. Misschien is dat een onderdeel van haar opzwepende plannen. Zodat straks talloze onderbetaalde gekwalificeerden klaarstaan voor de huishouding van haar en haar kinderen.

Zoals gezegd: een gebrek aan kennis weerhoudt mij nooit van een oordeel. Iedereen heeft namelijk zo zijn eigen excellente eigenschappen.