William Gibson - Pattern Recognition

"Cayce Pollard is an expensive, spookily intuitive market-research consultant. In London on a job, she is offered a secret assignment: to investigate some intriguing snippets of video that have been appearing on the Internet. An entire subculture of people is obsessed with these bits of footage, and anybody who can create that kind of brand loyalty would be a gold mine for Cayce's client. But when her borrowed apartment is burgled and her computer hacked, she realizes there's more to this project than she had expected. Still, Cayce is her father's daughter, and the danger makes her stubborn. Win Pollard, ex-security expert, probably ex-CIA, took a taxi in the direction of the World Trade Center on September 11 one year ago, and is presumed dead. Win taught Cayce a bit about the way agents work. She is still numb at his loss, and, as much for him as for any other reason, she refuses to give up this newly weird job, which will take her to Tokyo and on to Russia. With help and betrayal from equally unlikely quarters, Cayce will follow the trail of the mysterious film to its source, and in the process will learn something about her father's life and death" (William Gibson Official Website)

Waarom een beschouwing van een vier jaar oud boek? Er zijn genoeg redenen om dat te doen. Allereerst de macht die aan de individuele blogger is gegeven door de krachten van Internet. De ultieme democratie van Internet laat de mogelijkheid open om te doen waar we zin in hebben, ongeacht of onze zin de hoogste zin of onzin is. De tweede reden is dat William Gibson geen veelschrijver is, en er na vier jaar een nieuw boek op komst is: Spook Country. De hoofdrolspelers in dit boek zijn opnieuw bohemiens van het bijzondere soort. Opnieuw, net zoals hoofdpersoon Cayce Pollard in Pattern Recognition.

Pattern Recognition, in het Nederlands belabberd vertaald als "Beeld voor Beeld", is een breuk met het eerdere werk van Gibson, waarin hij zwaar leunde op een wereldbeeld vol menselijke automatons die, met pluggaten in het hoofd voor eeuwige toegang tot een datasfeer of met geavanceerde holografische voorstellingen het leven in ontmenselijkte megasteden doorploegen.

Gibsons boeken mogen dan geclassificeerd worden onder de noemer Science Fiction, het gevoel blijft echter dat Gibson zelf geen erg grote "science fanaat" is. Hij lijkt me eerder het soort man dat vooral erg onder de indruk is van de technische mogelijkheden die de toekomst opent. Gibson schrijft er graag over, maar het blijft gissen of hij persoonlijk wel zoveel gebruik maakt van de verworvenheden van de techniek als de hoofdpersonen van zijn boek. Zoals oudere mensen met bewondering maar tevens met afstand kunnen kijken naar technische ontwikkelingen, zo beschrijft Gibson zijn toekomstvisies. Zelfs als die 'toekomst' eigenlijk in het heden (of beter gezegd: het recente verleden) plaatsvindt, zoals in Pattern Recognition. De gebeurtenissen in het boek worden gekoppeld aan de gebeurtenissen na 11 september 2001 in de Verenigde Staten, maar die koppeling overtuigt niet helemaal. De gebeurtenis lijkt eerder te zijn ingepast als een trouvaille vanwege het vervreemdende effect - het verstoren van vertrouwde patronen in een wereld die maar niet rustig wil worden

De hoofdpersoon is tevens het archetype dat het boek zijn kleur geeft. Cayce Pollard is een topconsultant, want ze is allergisch voor merken. Daarom kan ze in één oogopslag zien of een logo of merk zal slagen of niet. Dit moet natuurlijk breder gezien worden. Haar enigszins overtrokken zoektocht naar de maker van de "footage", kleine stukjes film die maar geen onderlinge samenhang wensen te vertonen, is een uiting van een maatschappij om alles te plaatsen, om patronen vast te leggen en op die wijze de wereld te begrijpen. Er is daarom een spanning tussen de allergie van Cayce voor merken (in het bijzonder voor merken als Prada, en het Michelinmannetje "Bibendum") en haar zoektocht naar patronen, daarbij inbegrepen de zoektocht naar haar tijdens "9/11" verdwenen vader. Met het uiteenrafelen van het patroon van de "footage" via een opdracht afkomstig van uiterst merkwaardige en twijfelachtige opdrachtgevers, rafelt Cayce ook haar eigen problemen uiteen, alsmede haar allergie voor merken. Mijn eerste vraag daarbij is wat dat slot betekent voor haar professionele carrière. Ook in boeken moet de hoofdpersoon toch eten en boodschappen doen - of zie ik dat nu verkeerd?

Wonderlijk is dat Gibson in staat is een contemporaine gebeurtenis te laten afspelen in een wereld die naast eigentijds ook uitgesproken vreemd en desoriënterend is. Daarmee breidt hij de definitie van het genre Science Fiction verder uit. Hij creëert in zijn boeken een toekomstige maatschappij die misschien door de techniek van de werkelijkheid wordt ingehaald, maar niet door de huidige maatschappij zelf. Daarmee worden zijn boeken tijdloos, want relatief onafhankelijk van de gebruikte techniek. Maar het verhaal heeft hier ook een keerzijde: wie niet al te veel houdt van flitsend, vernieuwend en vooral "cool" taalgebruik en omgangsvormen in messenger-taal, zal misschien moeite hebben het boek binnen te gaan. Het boek leunt sterk op e-mails, usenet- en online discussiegroepen, laptops en alle andere parafernalia van de moderne "thirthy-something". Het boek is daarmee tegelijkertijd "hip" en alles wat inmiddels fout wordt gevonden aan het begrip "hip". Het lijkt daarom niet onwaarschijnlijk dat voor veel mensen Gibson's boeken meer de literatuur van een cult zijn dan science fiction-lectuur. Het boek beschrijft dan ook een wereld waarin een subcultuur tot mainstream verworden is; een van de redenen waarom de maatschappij in het boek, ondanks de datering, tegelijkertijd zo buiten onze tijd aanvoelt Alleen daarom is het boek de moeite waard. Na vastgepakt te zijn door de hoofdpersoon en haar omzwervingen gaat de nieuwsgierigheid naar de volgende bladzijde overheersen. Kortom: een uitstekende aanschaf en tegelijkertijd een goede introductie in de wereld van Gibson - beter dan de Neuromancer-cyclus en de Bridge-trilogie.

En wie het boek niet wil lezen, kan altijd nog wachten tot volgend jaar, wanneer de verfilming van het boek gereed zal zijn. Regisseur Peter Weir, van bijzondere films als "The Last Wave" en "The Truman Show", tekent voor de regie. Na afloop dan niet al te vlot zeggen: "het boek was beter", want de kans bestaat dat de film vooral de clan van de Gibson-cult aantrekt, en dan worden de daaropvolgende discussies spitsroeden lopen voor de opschepper in kwestie.

Een aardig detail: het verhaal gaat dat Gibson zich bij het creëren van de computer-"decks" van zijn cybercowboys uit de eerdere "Neuromancer" -serie heeft laten inspireren door de oer-Apple IIc. In dat opzicht blijft hij zijn geloof trouw: ook in Pattern Recognition bestaat er maar één soort computer (of beter gezegd: laptop), de Mac. Dat moet toch ook een flink cultpubliek aanspreken, dunkt me.